Februaristaking

Home

De enorme kracht van

een eensgezinde daad

Zaterdagmiddag 25 februari 2012. Talrijke mensen hebben zich verzameld rond het beeld van de Dokwerker voor de jaarlijkse herdenking van de Februaristaking. Veel jongeren, die zich aangesproken voelen door de verzetsdaad van 71 jaar geleden. Ook oudgedienden, die de bezettingsjaren soms nog bewust hebben meegemaakt en de herinnering en herdenking al tientallen jaren levend houden.

Voorzitter Joke Koningh van het Comité Herdenking Februaristaking 1941 heet iedereen welkom. Ze herinnert eraan dat Amsterdammers in 1941 massaal staakten voor hun Joodse vrienden, buren, kennissen en medestadgenoten, die meedogenloos behandeld en vervolgd werden door de Duitse bezetter. "Wat zij hebben gedaan was toen belangrijk, maar is ook vandaag van belang, en morgen en in de toekomst. De stakers van toen hebben laten zien dat we allen een verantwoordelijkheid hebben om op te komen voor onze medeburgers wanneer hun onrecht geschiedt."

Solidariteit, tolerantie en gelijkwaardigheid, aldus Koningh, zijn waarden die in het huidige Nederland nog steeds voorop moeten blijven staan.

Aansluitend hield Sijbolt Noorda, voorzitter van het Amsterdams 4 & 5 Mei Comité een toespraak. Hij schetste aan de hand van een ooggetuige hoe de staking zich als een olievlek uitbreidde. "In drommen verlieten de arbeiders, kantoorbedienden en ateliermeisjes hun werkplaatsen." En ook de stemming die het verzet opriep in de bezette stad: "We zijn opgewonden, vreemd en ver van onszelf en we lijken te zweven. Omdat het ongelofelijke is geschied en omdat het gedaan is met het gebaar van het doodgewone!"

De kern van de Februaristaking is de demonstratie van solidariteit, aldus Noorda. "Beseft de enorme kracht van uw eensgezinde daad", citeerde hij uit de oproep tot de staking. "Zo zeiden ze het toen. En ze hebben meer gelijk gekregen dan ze hadden kunnen denken. Tot vandaag toe blijkt de enorme kracht van die eensgezinde daad."

"Het licht ervan straalde van februari 1941 de toekomst in. En op dat licht zijn wij vanmiddag, na al die jaren, opnieuw afgekomen." We zijn hier, besloot Noorda, "om de solidariteit van februari 1941 te herdenken, om die niet te vergeten, om die in herinnering te roepen. Vanwege de enorme kracht ervan, tot op de dag van vandaag. Omdat een echte democratie rust op de grondslag van saamhorigheid en solidariteit. Nu niet anders en minder dan toen."

Vervolgens droeg presentatrice en stand-upcomedian Soundos el Ahmadi een tweetal gedichten voor. Klokslag vijf uur begon het defilé, geopend door het Comité Herdenking Februaristaking 1941, het college van B & W van Amsterdam, met burgemeester Van der Laan en de oud-burgemeesters Cohen en Van Thijn, Centraal Orgaan Voormalig Verzet en Slachtoffers en Stichting Samenwerkend Verzet, voorzitter Gerdi Verbeet van de Tweede Kamer namens de Staten-Generaal, staatssecretaris mevr. Veldhuijzen van Zanten van VWS namens de regering en de loco-commissaris van de koningin van Noord-Holland, Tjeerd Talsma.

Februaristaking terug in tramremise

fotos: Dirk P.H. Spits

Als indrukwekkend decor speelde de tramremise aan de Lekstraat in Amsterdam op donderdag 23 februari opnieuw een belangrijke rol voor de Februaristaking. Jonge theatermakers van Barbaren en Co voerden er de voorstelling STAAKT… op voor personeel van het gemeentelijk vervoerbedrijf GVB en een aantal andere belangstellenden. De voorstelling werd mogelijk gemaakt door het Comité Herdenking Februaristaking 1941 in samenwerking met het vakgroepbestuur van Abvakabo en de GVB-directie.

Vier oude trams zoals ze in de oorlogsjaren reden, waren in colonne vanuit het Trammuseum in de Havenstraat gereden en in de remise Lekstraat naast elkaar opgesteld. Daarvoor was een podium gemaakt waarop de theatermakers de voorstelling opvoerden voor de ongeveer 200 aanwezigen. Onder hen als speciale gast Harry Verheij (95 jaar inmiddels) die als conducteur van de tram in de vroege ochtend van 25 februari 1941 behoorde tot de initiators van de staking en die van 1966 tot 1978 namens de CPN wethouder was van Amsterdam. De theatermakers waren met zijn aanwezigheid ook zeer verguld. Gretig zogen zij na de voorstelling in een kring rond Verheij zijn informatie op over de gang van zaken in februari 1941.

Dat juist op deze historisch beladen plek STAAKT… werd opgevoerd was goed merkbaar. Diverse aanwezigen werden zeer ontroerd. De theatermakers kregen regelmatig applaus tijdens de voorstelling en werden na afloop beloond met een staande ovatie. OR-voorzitter Ger Geldhof bracht deze dankbaarheid na afloop ook nog eens onder woorden.

STAAKT… werd vorig jaar ontwikkeld door theatergroep Barbaren & Co in verband met de 70-jarige viering van de Februaristaking. De voorstelling geeft in woord, beeld en met muziek een hedendaags perspectief op het hoe en waarom van de Februaristaking. De groep jonge theatermakers laat het collectieve verzet uit het Amsterdam van februari 1941 zien, met situaties uit het dagelijks leven die ook vandaag de dag tot nadenken stemmen.
Naast de speciale editie donderdagavond 23 februari in de GVB-remise, werd de voorstelling in de week van 20 tot en met 24 februari ook gegeven op het Amsterdams Lyceum, het Montessori lyceum en Damstede. De voorstelling was daarvoor wel iets aangepast. Zo werd er meer verduidelijkt wat er in februari 1941 allemaal was gebeurd, omdat daarover onder jongeren natuurlijk minder bekend was. De acteurs moesten er met name op Damstede soms wat meer aan trekken om de aandacht van alle leerlingen vast te houden, maar waren over het algemeen best tevreden over het verloop van de voorstellingen. Vooral de vertelling over de bloederige razzia's op 22 en 23 februari 1941 maakte diepe indruk.

Op donderdagmiddag 23 februari was er ook een uitvoering in het stadhuis voor mensen van de gemeente Amsterdam, maar daar viel de opkomst helaas tegen. De opvoering op vrijdagavond 24 februari in het TipTop theater van de Theaterschool aan de Amsterdamse Jodenbreestraat was daarentegen geheel uitverkocht. De reeks opvoeringen van STAAKT.. werd op zondag 26 februari met een ingekorte versie bij de herdenking van de Februaristaking in Zaandam afgesloten.

Het project STAAKT… is mede mogelijk gemaakt door het vfonds (Nationaal Fonds voor Vrijheid en Veteranenzorg, www.vfonds.nl) met middelen uit de BankGiro Loterij en Lotto. Uw deelname aan deze loterijen wordt daarom van harte aanbevolen. Andere medefinanciers zijn het Nationaal Comité 4 en 5 mei, het Prins Bernhard Cultuurfonds en het Ben en Nel van Bohemen van der Zwart Fonds, de Stichting Democratie en Media, de Stichting Centrum voor Propaganda voor Eenheid in de Vakbeweging, Dijkman Offset en Divendal Pensioenvennootschap BV.

Opgedoken oorlogsfoto’s

te zien in Stadsarchief

Het Stadsarchief Amsterdam heeft een belangrijke collectie oorlogsfoto’s verworven, die in 2010 opgedoken zijn bij de verbouwing van een huis in Amsterdam Zuid. De foto’s zijn gemaakt door de beruchte NSB-fotograaf Bart de Kok en dateren uit 1941 en 1942. Onder meer zijn er foto’s bij van schermutselingen in begin februari 1941 op het Rembrandtplein en de Reguliersbreestraat. Die schermutselingen waren het gevolg van het aanvallen door NSB-ers van Joden en vernielen van Joodse eigendommen in de buurt rond het Waterlooplein en speelden een rol in de aanloop van de Februaristaking op 25 en 26 februari 1941.
De Kok diende ‘politieke gebeurtenissen’ vast te leggen en de foto’s en de negatieven vervolgens bij de Duitsers in te leveren. Hij gaf echter ook afdrukken aan een bekende van hem, Jozef van Poppel. Deze spion voor de Duitsers verstopte de foto’s aan het eind van de oorlog in het huis waar ze vorig jaar zijn gevonden. De foto’s waren tijdens hun lange verblijf in de bergplaats beschimmeld geraakt en waren dringend toe aan conservering.
De 256 foto’s zijn te bekijken op de website van het Stadsarchief: http://stadsarchief.amsterdam.nl.

Gedicht:

25 februari 1941

- dag van Amsterdam

Wat men uit dezen bitt'ren tijd Aan uur en dag vergeten mag; Nooit deze onvolprezen dag. Toen 't volk, dreiging en dood ten spijt, Terwille der gerechtigheid, Opstond voor 't volk dat onderlag.

_{(vermoedelijk van Mr Sem Davids)}