Jubileumherdenking Februaristaking heel succesvol

Februaristaking nu bij miljoenen bekend

De herdenking van de Februaristaking 1941 is na de jubileumherdenking in 2016 ontegenzeggelijk diep verankerd in het nationaal geheugen. Dat werd onderstreept toen premier Rutte bij de start van de Bevrijdingsdagactiviteiten op 5 mei 2016 in Groningen aan de Februaristaking refereerde als gewichtige verzetsdaad. De eerste keer ooit dat een premier dit deed!

Leden van het Comité Herdenking Februaristaking 1941 openden traditiegetrouw het defilé langs de Dokwerker. (Foto: Mascha Jansen)
Leden van het Comité Herdenking Februaristaking 1941 openden traditiegetrouw het defilé langs de Dokwerker. (Foto: Mascha Jansen)

Ongekende media-aandacht

Mede dankzij de aanwezigheid van koning Willem-Alexander kwam er al voor de jubileumherdenking een ongekende publiciteitscampagne op gang. De NOS verzorgde op 25 februari op NPO1 een live uitzending van de herdenking en ’s avonds een samenvatting op NPO2.  Bij elkaar keken daarnaar ruim 800.000 mensen. Volgens deskundigen van de Media Info Groep zijn met die publiciteit ruim 51 miljoen keer mensen bereikt. De zogeheten advertentiewaarde bedroeg bijna twee miljoen euro!

Door al deze publiciteit dook via een Fries archief zelfs een foto op van Februaristakers op het Raamplein in Amsterdam. De foto werd door de NOS trots gepresenteerd in de avonduitzending. Tot dan was slechts één foto van de Februaristaking bekend: stakend trampersoneel bijeen in de Sarphatistraat.

In landelijke, regionale en plaatselijke kranten, weekbladen en magazines verschenen in de weken tot en met 25 februari nieuwsverhalen, interviews, achtergrondverhalen en berichten. Deze stroom vond ook z’n weg naar de websites van deze kranten. Via allerlei zelfstandige websites konden mensen ook kennis nemen van de aanstaande herdenking en het verloop ervan. Op radio en televisie brachten ook alle omroepen programma’s over de herdenking. In hun gidsen maakten ze ruimte voor verhalen over de Februaristaking en aankondigingen van de programma’s.

Bijzonder jubilieumprogramma

De bijzondere herdenking in 2016 werd opgezet, omdat het precies 75 jaar geleden was dat de Februaristaking plaatsvond. In samenspraak met de Gemeente Amsterdam, GVB, debatcentrum De Balie, de makers van de theatervoorstelling STAAKT…, het Amsterdams 4 en 5 mei comité, de NOS, Bernd Wouthuysen en Daniël Koning en anderen werd al begin 2015 een actieplan opgesteld. Doelstelling was een onvergetelijk en indringend programma dat beoogde te verbreden (nieuwe doelgroepen binden, nationaal publiek bereiken) en te verdiepen: nieuw licht laten schijnen op bestaande verhalen, met theater, tentoonstelling en gespreksprogramma’s.

Het vfonds, Amsterdams 4 en 5 mei comité, de Stichting Centrum voor Propaganda voor Eenheid in de Vakbeweging, de Stichting uitgeverij en boekhandel Pegasus en Stichting Democratie en Media gaven belangrijke financiële steun.

Op de dag van de herdenking legde het GVB alle openbaar vervoer een minuut stil. Via de geluidsinstallatie vertelde burgemeester Eberhard van der Laan de passagiers over het waarom van deze actie.

Het Stadsarchief van Amsterdam liet een boekje over de Februaristaking verschijnen dat werd verspreid onder alle ambtenaren, maar ook daarbuiten gretig aftrek vond. Het Stadsarchief organiseerde ook, in samenwerking met de Museumtram, in de week voor de herdenking rondritten langs markante punt van de Februaristaking in Amsterdam. Indrukwekkend was ook de bijeenkomst op zondag 21 februari in het Stadsarchief waar Tinie IJisberg en Marjan de Boo vertelden over hun vader, respectievelijk grootvader Joop IJisberg die behoorde tot de Februaristakers en die wegens zijn verzetsdaden door de Duitsers werd gefusilleerd. Hetzelfde verhaal werd op 5 mei weer verteld tijdens een rit met de museumtram langs historische plekken.

Onze eigen Herdenkingskrant verscheen in een oplage van 47.000 exemplaren (normaal 9500) en werd via MUG Magazine massaal verspreid in Amsterdam. Het Gooi nam 2.000 exemplaren voor z’n rekening. Verder benutte ons comité uitbundig sociale media als Facebook, Twitter en Instagram om de herdenking onder de aandacht te brengen.

De tentoonstelling van foto’s van de razzia’s in februari 1941 die de directe aanleiding vormden voor de Februaristaking was ook een grote aandachttrekker. Deze expositie was een initiatief van Bernd Wouthuysen en Daniël Koning en was van 21 februari tot en met 5 mei te zien naast de Dokwerker. Eveneens op initiatief van Bernd Wouthuysen werd de documentaire De Stakende Stad gemaakt, die op 22 februari door KRO-NCRV werd uitgezonden op NPO2. Deze documentaire maakte diepe indruk.

In De Balie waren op 16 en 22 februari onder flinke publieke belangstelling debatavonden onder het motto ‘Verander in de ander; een oefening in empathie’. De debaters kruisten de degens vanuit het gezichtspunt van de tegenstander. Dat kwam niet altijd even goed uit de verf, maar de medewerkers van De Balie vonden deze aanpak zeker voor herhaling vatbaar.

Simone van Saarloos als moderator in de Balie tijdens het jubileumprogramma van de Februaristaking
Simone van Saarloos trad bij een van de debatten in De Balie op als moderator. (Foto: Mascha Jansen)

En zoals gebruikelijk in de afgelopen vijf jaar waren er ook weer opvoeringen van de theatrale vertelling STAAKT…. Dit jaar in het Bijlmer Parktheater voor scholieren en voor honderden andere mensen in het Verzetsmuseum, in De Balie en in het stadhuis van Amsterdam. In de Mozes en Aäronkerk waren op 25 februari zo’n dertig affiches te zien van herdenkingen vanaf 1946. Deze expositie werd gemaakt met medewerking van het Internationaal Instituut voor Sociale Geschiedenis. De tentoonstelling is beschikbaar voor verder gebruik.

Dit jaar werd het affiche gemaakt door de bekende ontwerpster Irma Boom. Via plaatsing van dit affiche in Amsterdam en enkele tientallen andere gemeenten kon de herdenking op 25 februari eveneens breed onder de aandacht worden gebracht. Een aantal gemeenten gaf hiervoor een financiële bijdrage.

 

Verslag herdenking 2016

Verslag 75 jaar Februaristaking 1941

Zeker vijf rijen dik stond het publiek al rondom de Dokwerker toen koning Willem Alexander om half vijf vertrok uit de Mozes en Aäronkerk in de richting van het Jonas Daniël Meijerplein. Na een korte stop bij de speciaal voor dit jaar gemaakte openlucht fototentoonstelling over de razzia’s van 22 en 23 februari 1941, startte het officiële gedeelte van de jaarlijkse herdenking.

foto: Mascha Jansen
foto: Mascha Jansen

Tot bovenaan de trappen van de panden naast de Portugese Synagoge hadden zich mensen verzameld om er een glimp van op te vangen. Kinderen op de schouders van hun ouders, mensen met wandelstokken, nieuwe gezichten en oude bekenden: de paar duizend aanwezigen luisterden in prachtig namiddaglicht met koude voeten geboeid naar de indrukwekkende voordrachten van Joke Koningh, voorzitter van het Comité Herdenking Februaristaking 1941, burgemeester Eberhard van der Laan, acteur Joost Prinsen en theatermaker Thomas Spijkerman met het Sally Roomijslied.

Thomas Spijkerman - foto: Mascha Jansen
Thomas Spijkerman – foto: Mascha Jansen

Gelijktijdig keken via de live uitzending van de NOS op NPO 1 bijna 400.000 mensen op hun televisiescherm mee met de herdenking. Na de laatste klanken van het Sally Roomijslied hoorde het publiek het luiden van de klokken van de Mozes en Aäronkerk en de Zuiderkerk. Een teken om zich naar de Dokwerker te begeven. Stakers Max van den Berg en Bertus van der Kuil en Tinie IJisberg, dochter van Joop IJisberg die in 1942 vanwege zijn verzetsactiviteiten werd gefusilleerd, werden bij het leggen van hun bloemstuk bijgestaan door koning Willem-Alexander en vier leerlingen van de Rosj Pina basisschool. Ook bij het 50-jarige jubileum van de Februaristaking in 1991 (koningin Beatrix), bij de onthulling van de Dokwerker in 1952 (koningin Juliana) en bij de allereerste herdenking in 1946 (koningin Wilhelmina) was het Koninklijk Huis aanwezig.

Kop van het defilé - foto: Mascha Jansen
Kop van het defilé – foto: Mascha Jansen

Het bloemstuk van de stakers, met wit lint en groot de woorden STAAKT!!! STAAKT!!! STAAKT!!! erop, opende het defilé. Na het Comité Herdenking Februaristaking 1941 volgden Burgemeester en Wethouders, dit jaar aangevuld met twee oud-burgemeesters van Amsterdam: Ed van Thijn en Job Cohen. Twee uur later lag aan de voet van de Dokwerker een immense bloemenzee, afkomstig van vele organisaties en individuen die hun eer wilden betonen. Een prachtig gezicht, dat de NOS in haar terugblik op de herdenking om half negen ‘s avonds op NPO2 uitgebreid in beeld bracht.

’s Ochtends had Amsterdam letterlijk al even stilgestaan bij de Februaristaking toen GVB alle trams, metro’s, bussen en veerponten om 11.00 uur precies 1 minuut stilzette in herinnering aan de daad van verzet van de Amsterdammers. Burgemeester Van der Laan sprak de reizigers toe en benoemde het belang van opkomen voor de ander, ook in deze tijd. In zijn toespraak op het plein voegde hij toe: ‘Amsterdam is een stad met twee zielen in de borst. Van de 80.000 Joodse Amsterdammers werden er 60.000 vermoord. Het is nog steeds een open zenuw in de stad […] De Februaristaking mag Amsterdammers trots stemmen, maar enkel als het leed van de Joden in en na de oorlog nooit vergeten wordt. Die trots is ook vandaag gebonden aan medemenselijkheid. Als de stakers empathie toonden onder het juk van terreur, dan moeten wij nu zéker in de bres springen voor een ander, in volle vrijheid. Anders is onze trots op de stakers misplaatst.’

Het belang van solidariteit kwam ook weer terug in de informele gesprekken die koning Willem- Alexander, warme chocolademelk in de hand, naast een vuurkorf voerde met een aantal betrokkenen bij het lustrumprogramma 75 jaar Februaristaking 1941: hij sprak met filosofe Simone van Saarloos (trad op in De Balie in het programma Verander in de Ander: een oefening in empathie), met Mercedes Acuner (trambestuurder lijn 5 GVB; zij leverde een bijdrage aan de fototentoonstelling), Jaïr Stranders en Thomas Spijkerman van voorstelling STAAKT… en Joost Prinsen, die vier indringende gedichten voordroeg op het plein.

Nagesprek tussen de Koning en oud-stakers foto: Mascha Jansen
Nagesprek tussen de Koning en oud-stakers
foto: Mascha Jansen

Na een uitgebreid gesprek met de stakers op het plein, die hij eerder had bijgestaan bij de kranslegging, vertrok de koning. Honderden mensen bleven napraten en zich opwarmen bij het vuur. Vastgelegd door vele verslaggevers en persfotografen, die in groten getalen verslag deden van de herdenking. Op 26 februari, de dag dat in de Zaanstreek en Hilversum eveneens een bijzondere herdenkingen plaatsvonden van de staking aldaar, berichtte de regionale en landelijke pers uitgebreid over deze 75 jaar Februaristaking 1941.

Stadsarchief zoekt februaristakers

Stadsarchief zoekt foto’s van stakers

Het Stadsarchief Amsterdam zoekt foto’s van de Amsterdammers die in 1941 deelnamen aan de Februaristaking. In totaal zijn er minstens 4.400 ambtenaren en werklieden van de gemeente Amsterdam de straat op gegaan. Die lijst kan je  hier downloaden (PDF, 873 kB).

De namen van de stakende ambtenaren zijn bekend uit documenten in de archieven, maar naar portretten van de stakers is niet eerder gezocht. Het Stadsarchief heeft nu van 40 stakers pasfoto’s kunnen achterhalen. Graag wil het Stadsarchief foto’s en persoonlijke verhalen  van de andere stakers in zijn collectie opnemen. Kan jij het Stadsarchief helpen? Neem dan contact op met Anne-Marie Kwakernaak a.kwakernaak@amsterdam.nl.

Herdenkingskrant 2016

Rectificatie: Op de voorpagina van onze Herdenkingskrant staat dat koningin Juliana in 1966 de herdenking van de Februaristaking bijwoonde. Dit is helaas fout. Koningin Juliana was op 19 december 1952 aanwezig bij de onthulling van het monument de Dokwerker van beeldhouwer Mari Andriessen.

Steun sponsors

Steun sponsors

Van vele particulieren, vakbonden zoals de FNV, gemeenten, de Provincie Noord-Holland, en andere organisaties krijgen wij financiële steun voor de herdenking in 2016. Al degenen die dat willen, kunnen geld overmaken naar ons rekeningnummer NL63 INGB 0002 0870 05. Ons comité is door de Belastingdienst aangemerkt als algemeen nut beogende instelling (ANBI; RSIN 816778978). Uw gift kan daardoor in aanmerking komen voor belastingaftrek. Voor de speciale activiteiten rond de herdenking kregen wij zeer belangrijke financiële bijdragen van het vfonds (www.vfonds.nl) , het Amsterdams 4 en 5 mei comité, de Stichting Centrum voor Propaganda voor Eenheid in de Vakbeweging, Stichting Democratie en Media en de Stichting uitgeverij en boekhandel Pegasus.

V-fonds Logo 4 en 5 mei Amsterdam Democracy&media

Onze activiteiten worden mede mogelijk gemaakt door het vfonds met middelen uit de Nationale Postcode Loterij en de BankGiro Loterij. Uw deelname aan deze loterij wordt daarom van harte aanbevolen.