Monument De Dokwerker in Amsterdam

Ieder jaar geven wij als comité een krant uit over de herdenking en de randprogammering. U kunt de krant doorbladeren op de website van Issuu als u op het onderstaande plaatje klikt.

Vanaf hun schoolgebouw aan de Weteringschans gaat een groep leerlingen van het Barlaeus Gymnasium in Amsterdam lopend naar de Dokwerker. Ze komen langs plekken die een connectie hebben met de Februaristaking en met ander verzet tijdens deTweede Wereldoorlog. Zo bezoeken ze het Max Euweplein, vlakbij debatcentrum De Balie, waar vroeger het Huis van Bewaring was gevestigd. Het schoolgebouw is er tegenover.
Onderweg wordt het Weteringcircuit aangedaan, de plek waar 30 gevangen verzetsstrijders uit het Huis van Bewaring op
maandag 12 maart 1945 werden gedood door een vuurpeloton. Passanten werdengedwongen toe te kijken. Een monument,
geadopteerd door de school, herinnert aan deze verschrikking. Op een muur staat het beroemde fragment uit een gedicht van
verzetsstrijder Henk van Randwijk: ‘een volk dat voor tirannen zwicht zal meer dan lijf en goed verliezen, dan dooft het licht’. De rondleiding over de Februaristaking is onderdeel van een groot project over deTweede Wereldoorlog in Nederland en
Amsterdam in het bijzonder. De leerlingen lopen niet alleen langs monumenten en historische plekken; ze verzamelen ook
informatie en zetten het geheel om in een tentoonstelling waar ouders en familieleden van de leerlingen worden verwelkomd.

Het project begon ooit als kennismaking met de Eerste Wereldoorlog, mede vanwege de geringe aandacht die daar in Nederland voor is. Leerlingen brachten zelfs bezoeken aan het West-Vlaamse Ieper, dat in de Eerste Wereldoorlog door de oorlogshandelingen in een ruïne werd veranderd. De aandacht is nu door het Barlaeus verlegd naar de Tweede Wereldoorlog en naar de gebeurtenissen in de directe omgeving van de school en op andere plekken in Amsterdam. Zoals de buurt rond het Waterlooplein waar veel Joden woonden en van wie velen in de gaskamers zijn omgebracht. Maar ook de buurt waar Amsterdammers met de Februaristaking in actie kwamen tegen die vervolging. “Het aantal mensen dat de Tweede
Wereldoorlog heeft meegemaakt neemt sterk af”, aldus Sander Kruse (docent geschiedenis) en Alwin Hietbrink (rector).
“Wij vinden het belangrijk de herinnering voor nieuwe generaties levend te houden. Doordat de leerlingen zelf onderzoek doen,
komt de informatie veel beter over dan wanneer er alleen over wordt verteld.”

In het kader van de tachtigjarige Februaristaking presenteert het Verzetsmuseum in Amsterdam een bijzondere expositie over deze belangrijke verzetsdaad. De tentoonstelling onder de titel Wees moedig! is toegespitst op drie gangmakers. Het zijn Joop IJisberg en Willem Kraan, beiden in dienst bij de Gemeente Amsterdam – respectievelijk als tramconducteur en straatmaker – en Coba Veltman, die bijdroeg aan het vermenigvuldigen van de stakingsoproep.

Voor Willem Kraan en Joop IJisberg leidde het verzet tot een zeer droevig einde aan hun leven. Samen met 31 andere verzetsmensen werden zij op 19 november 1942 nabij vliegbasis Soesterberg gedood door een vuurpeloton. Hun lichaam werd in een greppel gesmeten. Coba Veltman kreeg een halfjaar gevangenisstraf, maar werd niet meer vrijgelaten. Na een verblijf in zes gevangenissen werd zij op 3 juli 1943opgesloten in het beruchte concentratiekamp Ravensbrück in Duitsland. In april 1945 werd ze bevrijd.

Alle drie waren ze maandagavond 24 februari 1941 aanwezig bij de bijeenkomst op de Noordermarkt waar de laatste parolen voor de staking werden gegeven. Willem Kraan was op zondag 23 februari op bezoek bij familie nabij het Jonas Daniël Meijerplein. Hij zag daar hoe beestachtigJoodse mannen door de Duitsers bij een razzia werden opgepakt. Huilend vertelde hij daarna zijn kameraad Piet Nak – werkzaam bij de stadsreiniging – wat hij gezien had. Er is actie nodig, vonden beiden.

Joop IJisberg zei in de vroege ochtend van 25 februari tegen zijn vrouw Too: “Ik doe mijn goede pak aan, want vandaag wordt er niet gewerkt. Vandaag gaat het gebeuren.”In de tramremise aan de Lekstraat wist hij veel collega’s te overtuigen die dag niet uitte rijden en stapte hij in rijdende trams om ze te stoppen.

Coba Veltman werkte voor de bezetting als typiste bij het Volksdagblad, de krant van de CPN. Zij tikte talrijke stencils vol met de tekst van de oproep tot de staking: “STAAKT!! STAAKT!! STAAKT!!” Onder meer tikte zij de
woorden Wees Moedig, nu de titel van de tentoonstelling. De stencils waren een voorloper van het kopieerapparaat. Teksten
en bijvoorbeeld tekeningen konden ermee op papier worden overgebracht. De CPN beschikte over een aantal van die stencil-
machines.

De drie waren gewone mensen, met hun eigen besognes en familieleven. In de expositie wordt dat geschetst. Bezoekers
kunnen meeleven met hun families die het heel zwaar kregen nadat IJisberg, Kraan en Veltman waren opgepakt en aan harde
verhoren onderworpen. De familieleden wisten aanvankelijk niet eens waar hun dierbaren vast zaten. Alleen via clandestiene briefjes konden Joop IJisberg en zijn vrouw met elkaar corresponderen. In de expositie zijn veel van die smokkelbriefjes te zien.
Vlak voor ze werden doodgeschoten mochten Kraan en IJisberg een afscheidsbrief schrijven aan hun geliefden.“Een verrader ben ik niet, ik val voor mijn ideaal, en ik hoop dat dit niet voor niets is”, schreef Willem Kraan. “Ik zal tot de laatste minuut aan jullie blijven denken en moedig de dood onder ogen zien”, aldus Joop IJisberg. De families kwamen in diepe armoedeterecht. Ze moesten leven met het verliesvan hun dierbaren én met de vraag of het ’tallemaal wel waard was geweest. Ook daaraan besteedt de expositie aandacht.De tentoonstelling is te zien vanaf 3 maart (onder voorbehoud ivm coronamaatregelen) tot en met 18 juli.

Op 24 februari lanceert het verzetsmuseum op haar website een online versie van haar tentoonstelling. met o.a. een openingsfilm met nabestaanden in de tentoonstelling. 

 

Het Verzetsmuseum is gevestigd aan de Plantage Kerklaan 61,tegenover de ingang van Artis, circa vijf minuten lopen van de Dokwerker. Openingstijden: maandag tot en met vrijdag 10.00-17.00 uur; op zaterdag en zondag 11.00-17.00 uur.

Nieuw licht op razzia’s in expositie Stadsarchief

Het Stadsarchief Amsterdam presenteert van 18 februari tot eind mei een tentoonstelling over de razzia’s op 22 en 23 februari 1941 die de directe aanleiding vormden voor de Februaristaking. Op een beestachtige manier werden Joodse mannen bijeengedreven en gevangengezet in kamp Schoorl.

In de hal van het Stadsarchief aan de Vijzelstraat worden de slachtoffers genoemd en herdacht aan de hand van foto’s en archiefdocumenten. Op de website van het Stadsarchief worden 389 korte biografieën gepubliceerd. De bezoeker wordt uitgenodigd aan elk verhaal nieuwe informatie toe te voegen. Gastconservator Wally de Lang deed jarenlang onderzoek naar de razzia’s en schreef er een boek over. Bij de start van de expositie wordt het boek, onder de titel ‘De razzia’s van 22 en 23 februari 1941. Het lot van 389 Joodse mannen’, gepresenteerd. Naast een biografische beschrijving van deze 389 mannen en hun directe omgeving worden ook de razzia’s gedetailleerd beschreven.

Bij de razzia’s werden 427 mannen opgepakt en in eerste instantie afgevoerd naar Schoorl. Dat het boek spreekt over 389 komt doordat 38 van hen vanwege ziekte werden vrijgelaten. De 389 overige mannen werden eerst naar concentratiekamp Buchenwald in Duitsland en later naar Mauthausen in Oostenrijk gedeporteerd. Daar werden ze zeer slecht behandeld en via dwangarbeid afgebeuld. Binnen een jaar waren ze op twee na allen dood. In samenwerking met de Hogeschool van Amsterdam komen lesstof en opdrachten voor docenten en leerlingen van het voortgezet onderwijs beschikbaar op de website geschiedenislokaalamsterdam.nl. Het boek van Wally de Lang verschijnt bij uitgeverij Atlas Contact en is verkrijgbaar vanaf 18 februari. Het gaat 24,99 euro kosten.

 

 

Affiche herdenking Februaristaking 1941 2021 - Kamp Seedorf
Affiche 2021 – Kamp Seedorf