85 jaar geleden werden onze stadsgenoten vanaf deze plek gedeporteerd, en vele van hen keerden nooit meer terug. In diezelfde week, 85 jaar geleden, scheen het licht van de medemenselijkheid. Deze samenkomst van het ergste en het mooiste in ons, brengt ons vandaag hier. Op een plek die zoveel heeft gezien en onthouden.
De geschiedenis leert ons dat de Joodse gemeenschap een genocidaal verleden heeft doorstaan. En het kwam zelden voor dat er zo’n massale volkssteun voor de Joodse gemeenschap was. Een protest dat luistert naar de naam Februaristaking.
Oorlog moet je niet willen, oorlog moet je evenmin niet opzoeken. Oorlog moet je voorkomen. Dat doe je niet door het ene volk tegen het andere op te zetten of de ene religie tegen de andere. Je vermijdt oorlog niet door het ene land anders te behandelen dan het andere of de ene vluchteling boven de andere te plaatsen vanwege afkomst of huidskleur. Het ‘wij versus zij’ heeft miljoenen levens van onze Joodse broeders en zusters en tientallen miljoenen anderen gekost. 80 jaar na dato, zou ik willen dat we elkaar in betere omstandigheden hadden getroffen. Ik wou dat ik hier voor je kon staan en zeggen: weet je wat, gisteren was monsterlijk, maar op z’n minst hebben we ervan geleerd. Jij en ik!
Maar de geschiedenis herhaalt zich nu weer. Wij hebben 80 jaar lang vrede gehad, achter een prikkeldraad. Ondanks de stappen die activisten, gewone mensen zoals jij en ik, de afgelopen 8 decennia hebben gezet, komt ons een koude winter tegemoet. De wereld wankelt. En onze leiders zijn ons aan het voorbereiden op een oorlog in plaats van op vrede. Ze zeggen: soms heb je een oorlog nodig om vrede te herwinnen. Maar niet elke vrede heeft een oorlog nodig.
Terwijl de overheid ons overtuigt om ons klaar te maken voor een aanstaande oorlog, vraag ik mij oprecht af: hoe voorbereid zijn we eigenlijk op deze aanstaande blitzkrieg? Wat kregen we mee over het verzet en de Februaristaking op school? En hoe verzet je je wanneer mensen die je kent gedeporteerd worden? Wat doe je morgen als de schoolbanken leeg staan, omdat een deel van de leerlingen niet meer naar school mag? Als winkels en bioscopen verboten worden voor die ene groep? Wie wakkert het vuurtje van verzet aan en wie houdt de wacht? Kan iemand deze naïeveling vertellen hoe we ervoor staan?
Zij zagen het niet aankomen. Maar wij toch wel? Waar zij verrast werden, kunnen wij niet zeggen: oh god, wat overkomt ons nou. Wij hebben 80 jaar voorbereidingstijd gehad. Om te voorkomen dat ons hetzelfde overkomt. Wij hebben 80 jaar gehad om fascisme thuis, op straat, op school en in de politiek uit te bannen. Om antisemitisme, racisme en moslimhaat met hetzelfde wapen te bestrijden. Om het Palestijnse volk te bevrijden en om het Joodse volk een thuis, vrij van terreur, te bieden. Het verleden waarschuwt, het is aan de toekomst om te luisteren.
Je kent me inmiddels: ik blijf hoopvol, ondanks de verarming van de journalistiek en de politieke onwil. Ik ben hoopvol vanwege mijn medemens. Op wie ik nog altijd kan rekenen, wanneer ik in nood ben. Ik ben hoopvol vanwege vrijwilligers die zich massaal aanmelden bij vluchtelingencentra als weerwoord tegen het inhumane asiel- en vluchtelingenbeleid. Zij die opstaan voor de medemens, en zich uitspreken tegen zinloos geweld; of dat nu gericht is tegen Lisa uit Abcoude of Hind Rajab uit Palestina. Zij die uit volle borst roepen: de nacht is van ons, al schuwen ze de nacht. Jonge dappere vrouwen.
Je zou het misschien niet denken als je naar de politiek kijkt – waar onze waarden en normen worden ingewisseld om te regeren. Maar als je om je heen kijkt zul je zien, dit land wordt gedragen door vele moedige en empathische mensen. Je vindt ze in de Bijlmer, waar ze hun maaltijd delen met de buren, je vindt ze binnen de lhbtiq+ gemeenschap, je vindt ze bij Oy Vey, bij Asian Raisins, bij Nederland Wordt Beter, bij Extinction Rebellion en bij S.P.E.A.K. Je vindt ze van links tot rechts, van Groningen tot Limburg. Het zijn niet alleen de buren die op je lijken of hetzelfde geloof aanhangen, je vindt ze ook onder hen die pas gisteren arriveerden. Als je ze op de juiste plek zoekt zul je ze vinden, zoals ik ze heb gevonden.
De Februaristakers waren het licht in een donker moment. Als we hun werk willen voortzetten, laat het reflecteren in ons doen en laten. Laten we niet naar elkaar wijzen, maar elkaar erop wijzen dat dit land onaf is, zodat wij, en de toekomstige generaties, het werk dat voor ons ligt af kunnen maken.
Jerry King Luther Afriyie is dichter en mensenrechtenactivist. Jerry Afriyie is geboren in Bechem, Ghana en woont sinds zijn 11e jaar in Nederland en bijna 30 jaar in de Bijlmer. Hij is mede-oprichter van de beweging Nederland Wordt Beter en de stichting Soul Rebel Movement. In 2011 startte hij samen met andere kunstenaars de bewustwordingscampagne Zwarte Piet is Racisme en is mede-initiatiefnemer van Kick Out Zwarte Piet en het Zwart Manifest.
