Verslag 2011 volledig

Herdenking 2011

Zeventig jaar en nog steeds van deze tijd

“Het is vandaag 70 jaar geleden dat Amsterdammers staakten uit protest dat hun joodse stadgenoten door de Duitsers uit hun huizen werden verdreven en naar concentratiekampen werden afgevoerd.” Aan het begin van de drukbezochte herdenking in 2011 herinnerde Joke Koningh eraan dat de Februaristaking al een respectabele tijd geleden plaats vond. Tegelijk benadrukte de voorzitster van het Comité Herdenking Februaristaking 1941, dat het defilé langs de Dokwerker laat zien dat solidariteit, saamhorigheid, tolerantie en gelijkwaardigheid nog steeds gelden.

eberhard van der laan1Foto: Hans Mooren

De Amsterdamse burgemeester Eberhard van der Laan hield een korte toespraak. Hij herinnerde aan de gestencilde pamfletten die eind februari 1941 in Amsterdam werden verspreid. “Staakt!, staakt!, staakt! Dat was de hartenkreet waarmee 70 jaar geleden de Februaristaking werd uitgeroepen. De aanleiding vormden twee razzia’s, waarbij 425 Joodse mannen werden opgepakt en – naar later bleek – naar het concentratiekamp Mauthausen afgevoerd. Slechts twee van hen overleefden de oorlog.”

“Op 24 februari kwamen CPN-leden bijeen op de Noordermarkt om een proteststaking te organiseren. Drijvende krachten waren Willem Kraan, arbeider bij de afdeling bestratingen van Publieke Werken en Piet Nak, arbeider bij de stadsreiniging. Pamfletten werden gemaakt en de volgende ochtend verspreid. Op de pamfletten was onder andere te lezen: Protesteert tegen de afschuwelijke Jodenvervolging! En met de hand ertussen geschreven het driewerf: Staakt! Staakt! Staakt!”

De Februaristaking was de enige algemene politieke staking in Europa tegen de anti-joodse maatregelen van de nazi’s in bezet gebied, zei de burgemeester. Hij schetste de grote betekenis daarvan, maar ook de grote tragiek van Amsterdam, dat vele joden zijn weggevoerd.

“De Februaristaking”, aldus Van der Laan, “vormde een daad van ongehoorde opstandigheid en grote moed. Wanneer wij op onze beurt niet bereid zijn in onze dagen op te komen voor de gerechtigheid waar die in de verdrukking zit, dan kunnen wij hier net zo goed níet staan. Wij dienen daarbij wel te beseffen dat onze inzet voor de gerechtigheid, in dit vrije land en beschut door onze rechtstaat, wel even iets anders is – en bijkans gratis is – vergeleken bij de moed en de opofferingsgezindheid van de stakers van toen.”

jetty1

Foto: Hans Mooren

Theatermaakster Jetty Maturin droeg vervolgens twee gedichten voor: “De sterren van Anne”, geschreven door Margje van Eijk, die tegenover het Anne Frankhuis woont, en een gedicht dat dochter Glynis Terborg speciaal voor de herdenking had geschreven.

Als de klokken van de nabije Zuiderkerk vijf uur slaan, wordt het defilé geopend met het leggen van de eerste kransen door Joke Koningh en Harrie-Jan Metselaars van het herdenkingscomité en burgemeester Van der Laan en wethouder Asscher namens het Amsterdamse gemeentebestuur. Ook wordt een krans gelegd namens het kabinet en door voorzitster Gerdi Verbeet namens de Tweede Kamer.

kranslegging gemeentebestuur

Foto: Hans Mooren

Tal van kransen en bloemstukken worden gelegd door vertegenwoordigers van verzet en slachtoffers, zoals Centraal Orgaan Voormalig Verzet en Slachtoffers, Nederlands Auschwitzcomité, Amsterdams 4 + 5 meicomité, Anne Frankstichting, Stichting 1940-1945/Centrum ’45, Stichting Geuzenverzet 1940-1945, Vriendenkring Mauthausen, L.K.G. 1940-1945, Sneevliet Herdenkingscomité, Groep van der Heul, Vereniging Kinderen van Verzetsdeelnemers 1940-1945 en Stichting Oranjehotel.

Het federatiebestuur van vakcentrale FNV droeg bij aan de bloemenhulde, evenals een reeks bonden zoals AbvaKabo FNV (bondsbestuur, afdeling Amsterdam, Gemeente Vervoersbedrijf Amsterdam, groep migranten, groep gepensioneerden, groep uitkeringsgerechtigden, Dienst Wonen Amsterdam, BLG UV Amsterdam, ledenraad, groep zorg en afdeling Twente), Havenwerkers FNV, Algemene Onderwijsbond, FNV Bondgenoten, FNV Bouw en FNV Bouw afdeling Amsterdam.

Een reeks politieke partijen was aanwezig, zoals Partij van de Arbeid, PvdA Amsterdam, landelijk partijbestuur en Tweede Kamerfractie GroenLinks, GroenLinks Amsterdam, GroenLinks Amsterdam Centrum, VVD stadsdeel Centrum, PVV Noord-Holland, Socialistische Partij, NCPN-Manifest, NCPN Twente en NCPN Heiloo.

De provincie Noord-Holland legde een krans. Ook gemeenten en stadsdelen waren vertegenwoordigd, zoals Oostzaan, Diemen, Haarlem, Aalsmeer, Uithoorn, Alkmaar, Velsen, Ouder-Amstel, Purmerend en de Amsterdamse stadsdelen Centrum, West, Nieuw-West, Noord, Oost, Zuid en Zuidoost.

Ook werden kransen en bloemstukken gelegd namens de staat en het volk van Israël, Verzetsmuseum Amsterdam, uitgeverij en boekhandel Pegasus, Nederlandse Vrouwenbeweging, AFVN/Bond van Anti-Fascisten, Dijkman Offset, Huurdersvereniging Amsterdam, medewerkers Openbare Bibliotheek Amsterdam, Beroepsvereniging van Beeldende Kunstenaars, La bibliotheque Mary Caesar-Asimov, jongeren van het project Aanpak van 8 tot 8 uit Slotervaart, de Vakbondshistorische Vereniging, 1 Mei Komitee en Plantage Weesperbuurtvereniging.

 

“Het mooiste standbeeld van de hele wereld,” zegt een van de deelnemers, als hij nog een blik op de Dokwerker werpt. “Een beeld met grote zeggingskracht,” heeft de burgemeester eerder op de middag gezegd. De avond tevoren, na een theatervoorstelling ter gelegenheid van 70 jaar Februaristaking in de Centrale Bibliotheek, had David Barnouw van het Nederlands Instituut voor Oorlogsdocumentatie, voorzichtig een dwarse kijk op het beeld van Mari Andriessen gegeven. Hij wees erop dat aan de Februaristaking, zeker voor die tijd, opvallend veel vrouwen hadden deelgenomen, en nauwelijks havenarbeiders. Door de bezetting was er in de haven simpelweg bijna geen werk. Een Bijenkorf-meisje in plaats van de Dokwerker, dat kon hij zich wel voorstellen.