toespraak Sijbolt Noorda

Toespraak van Sijbolt Noorda

Herdenken, niet vergeten, in herinnering roepen.

Om dat te doen staan we hier.

Om te herdenken de vastbeslotenheid en de saamhorigheid van de stakers van die dinsdag en woensdag in februari, nu eenenzeventig jaar geleden.

Om niet te vergeten de bittere aanleiding van het onrecht en de willekeur die de Duitse bezetting bracht.

Die waren in de negen maanden sinds mei 1940 van kwaad tot erger duidelijk geworden.

Met als voorlopig toppunt de razzia’s, die hier op en rond het Waterlooplein en het Jonas Daniël Meijerplein zaterdag 22 en zondag 23 februari hadden plaatsgevonden.

Om in herinnering te roepen wat er gebeurde.

Ik citeer een ooggetuige.

“Dit zijn de feiten. Dinsdag is de staking ingegaan. Een aantal gemeentebedrijven ging voor. De stadsreinigingsdienst, de elektriciteitsbedrijven, gas en waterleiding, tram. ’t Was als een olievlek. Door de fabrieken, werkplaatsen en kantoren van particuliere bedrijven ging de boodschap: ‘Ze staken!’

En in drommen verlieten de arbeiders, kantoorbedienden, ateliermeisjes hun werkplaatsen. Door de stad vlogen de berichten van mond tot mond.

‘De Amsterdamsche Droogdokmaatschappij, de Scheepsbouw, De Vries Lentsch, Fokker, overal staken ze! De ponten varen niet meer! De trams rijden niet!’

De mensen vlogen de straat op. Er waren er velen die huilden van geluk en ontroering. De een schreeuwde het naar de ander. Men praatte, instrueerde, een ieder had het gevoel, dat hij iets moest doen! (…) Lege straten. Geen trams, bijna geen auto’s (…) Staking – algemene staking! Tegen de Jodenvervolging, tegen de onmenselijkheid, tegen het ‘aan ons de straat!’ van de WA en ander Mussertgeboefte.”

Dezelfde ooggetuige beschrijft de stemming die er heerst:

“We zijn opgewonden, vreemd en ver van onszelf en we lijken te zweven. Omdat het ongelofelijke is geschied en omdat het gedaan is met het gebaar van het doodgewone!”

Het gebaar van het doodgewone…

De stakingsoproep van maandagavond 24 februari had opgeroepen tot solidariteit:

Weest solidair met het zwaar getroffen Joodse deel van het werkende volk!!!

Onttrekt de Joodse kinderen aan het Nazi-geweld, neemt ze in uw gezinnen op!!!

Beseft de enorme kracht van uw eensgezinde daad!!!!

De kern van de Februaristaking is deze demonstratie van solidariteit.

“Beseft de enorme kracht van uw eensgezinde daad.”

Zo zeiden ze het toen.

En ze hebben meer gelijk gekregen dan ze hadden kunnen denken.

Tot vandaag toe blijkt de enorme kracht van die eensgezinde daad.

Het licht ervan straalde van februari 1941 de toekomst in.

En op dat licht zijn wij vanmiddag, na al die jaren, opnieuw afgekomen.

Dat is de directe verbinding tussen toen en nu.

De eensgezinde daad van solidariteit.

Solidariteit is niet vrijblijvend.

Integendeel, ze verplicht zich.

Wie solidair is, staat naast de bedreigde.

Die eensgezinde daad vertegenwoordigt een hoge waarde.

Niet alleen in het verzet tegen een bezettingsmacht, tegen staatsterreur en politiek gemotiveerde provocaties.

Niet alleen in 1941.

De waarde van solidariteit is niet minder hoog in een moderne, open democratie.

Wanneer iemand of een groep mensen bedreigd wordt, springen we in de bres, komen we op voor hem of haar.

Om die deugd gaat het.

Maar het gaat verder.

In een solidaire samenleving mogen we erop rekenen dat het gebeurt, dat in de bres springen, dat opkomen voor.

In een solidaire samenleving gebeurt het niet bij wijze van uitzondering, als mediamieke actie ten gunste van een mediamieke bedreigde, maar stelselmatig en steevast.

In een solidaire samenleving is het geen zeldzame deugd van enkelen, maar de deugd van allen.

Ik ga nog verder: deze saamhorigheid is goed gezien de grondslag van een echte democratische samenleving.

Ik bedoel daarmee: een democratie die meer is dan een goed geregeld stelsel voor de verdeling van macht en verantwoordelijkheden.

Een kwaliteitsdemocratie die berust op de bereidheid en de inzet van alle burgers.

De geschiedenis herhaalt zich?

Nee, zeggen sommigen, de geschiedenis herhaalt zich niet.

En ze hebben gelijk: het is altijd net even anders, het verleden was toen.

Ja, zeggen anderen, de geschiedenis herhaalt zich.

En ze hebben gelijk: het komt in hoofdzaak weer op hetzelfde neer.

Daarom doen we er goed aan niet te vergeten, maar onszelf te herinneren aan de blijvende enorme kracht van de eensgezinde solidariteit.

We zijn hier om te herdenken, om niet te vergeten, om in herinnering te roepen.

We zijn hier om de solidariteit van februari 1941 te herdenken, om die niet te vergeten, om die in herinnering te roepen.

Vanwege de enorme kracht ervan, tot op de dag van vandaag.

Omdat een echte democratie rust op de grondslag van saamhorigheid en solidariteit.

Nu niet anders en minder dan toen.